Geestelijk voedsel, broodnodig

Kunst[1], wanneer sluipt het je aderen binnen? Is kunst er niet al in den beginne door het spel van duisternis en licht? Ikzelf zag tijdens mijn eigen beginne als kleuter reeds schoonheid in een bloem en het kleurenspektakel van de verfcentrifuge. Er was geen invloed van buitenaf richting de drang tot het opslurpen van structuren en kleuren. Niemand in mijn omgeving, niemand anders dan mijn eigen ogen en geest, voedde mijn kunstzinnige honger, voedde op jonge leeftijd reeds mijn ziel. “Maar dat wist ik toen nog niet”

Later werd mijn tienerkamer de plek waar geschoven werd met meubelen. Een zoektocht naar de harmonie der dingen. Het aanpassen van mezelf en objecten aan een veranderende omgeving. Een omgeving waar je het mee moet doen. In het verleden, het heden en de toekomst. Steeds vaker is de ruimte het uitgangspunt in mijn beeldend werk. Via bestaande objecten (doorleefd / bijzonder / ongebruikelijk), met mijn digitale camera op zak, zoek ik de verleiding van de omgeving. De extra dimensie die verborgen ligt in schoonheid van harmonie, intrigerende structuren, kleur en licht. In mijn interactieve installatie, zie je dit terug in de keuze voor de koelcel, het inzetten van videobeelden waarmee objecten tot leven worden gebracht. Zo leer ik de wereld om me heen en mijn binnenwereld kennen en mag de ander kennismaken met mij. Een verkenning die start vanuit gevoel en intuïtie.

Momenteel hebben abandoned places mijn ziel weten te raken. Het zijn “places left behind to waste away”.[2] Waar je tegelijkertijd onder de indruk van bent, maar ook voor wegkruipt.[3]

Staat dat “left behind to waste away” de mens ook te wachten in de vorm van een wegkwijnend lichaam of geestelijke verwaarlozing? Is dat alles? De dood ligt immers als een stip aan de horizon. Via mijn afstudeerwerk hoop ik hierover in gesprek te gaan met de beschouwer. Het is onderdeel van mijn zoektocht naar het, als kunstenaar, invulling geven aan mijn christelijke identiteit. Of zoals kunstenaar Jeroen Eisinga zegt: “Ik hoop dat mensen zichzelf vragen gaan stellen over het mysterie van het leven.”[4] Niet om hét antwoord te vinden op het mysterie van het leven, maar om het “Je ne sais quoi”[5] via kunst op de tafel van de wereld te leggen, in een poging de ziel en het sublieme te vangen. Het is mijn belangeloze gift naar de wereld toe. Het is een blik op de tijdelijke tussenruimte waarin wij volgens mij verblijven. Mijn eigen ziel voed ik door gebed. Heb ik daarmee een doorleefde ziel die volgens Longinus o.a. noodzakelijk is voor het aanboren van het sublieme?

Longinus schreef in de eerste eeuw na Christus reeds over het sublieme. Het ontstaat volgens hem wanneer grootse gedachten of bewogen hartstochten overgebracht worden; een passievolle geestrijke wisselwerking waarbijuiteenlopende vaardigheden als compositie, pathos, conceptie, ritme, stijlfiguren een tweede natuur moeten worden.[9] “Het sublieme is een bron van vreugde .... het sublieme tilt ons op.” [10] Filosoof Burke zoekt het sublieme in verschrikking voortkomend uit angst voor pijn of de dood, die samengaat met een ervaring van genot wanneer we realiseren op voldoende veilige afstand te staan. Kant zette in op het gevoel van nietigheid.[11] Lyotard benoemt disharmonie waarbij je uit evenwicht wordt gebracht en tot denken aangezet.[12] Een hedendaagse definitie van sublieme kunst luidt: “Sublieme kunst roept een dreigende, afschuwwekkende en onbevattelijke, maar tegelijkertijd fascinerende (esthetische) ervaring op, die zelfs een gevoel van genot kan geven.”[13]

Zou het me ooit lukken het sublieme te vangen? Het klinkt als een opgave, maar ook als een roeping. Ik ga een poging wagen. Mijn advies: Zet je verwonderingsporiën open. Laat je leiden door kleur, geur, vorm, materiaalkeuze, tactiliteit, sfeer en al het andere dat je zintuigen waarnemen. Neem het in je op. Eet wat je ziet en laat het je voeden, laat het je smaken, laat iets geboren worden. Het brengt je dan naar de diepere lagen van jezelf. Kunst als geestelijk voedsel is wat mij betreft daarom broodnodig. Ik wens je een inspirerende reis met een goede bekomst.

                                                                                   Eljo, juni 2021

 

Voetnoten

[1] “Kunst is het vermogen om dat wat in geest of gemoed leeft of gewekt is, op zodanige wijze tot uiting te brengen, dat het kan ontroeren door schoonheid. Kunst is een ambacht dat bedoeld is om de zintuigen te prikkelen ...... De kunst komt voort uit een van de meest fundamentele neigingen van de mens. Sinds de oertijd werden er al rotsschilderingen van jachtdieren en versieringen gemaakt.Ensie, 2017

 “Kunst: Het maken van unieke creatieve dingen....“ Schutz (red), 2007-2014

[2] Deze bron is voor mij verloren gegaan, maar de koelcel is zo’n abandoned place.

[3] Morton, 2019

[4] Lange, 2012

[5] je ne sais quoi ‘Ik weet niet wat’: iets ondefinieerbaars en onbestemds. Term uit de geschiedenis van de Franse kritiek ter typering van sommige aspecten in de natuur en in de kunst. Zo duidt D. Bouhours (Entretiens d`Ariste et d`Eugène, 1671) er de ‘fijne en ongrijpbare bevalligheden’ mee aan van het echte kunstwerk, terwijl Fontenelle (Entretiens sur la pluralité des mondes, 1686) de aanduiding gebruikt voor de schoonheid van de nacht tegenover die van de dag. Betje Wolff neemt de term over: het is het pakkende tegenover het stralende, het aangrijpende tegenover het overzichtelijke; veelal duidt het op alles wat gekenmerkt wordt door tederheid. In de loop van de 19e eeuw raakt de aanduiding in onbruik. DBNL, 2007

[6] Het Kind, 2019 Begin jaren 50 schreef Arendt in haar publicatie ‘The crisis in education’ over de rol van opvoeding en onderwijs. Een schrijven dat heden ten dage nog steeds actueel is, door de centrale vraag: wat is er aan de hand met de wereld.

[7] Zie www.atelierdertussenruimte.nl (een eerste prototype).

[8] Website staat op to-do-lijstje. Volg me via instagram: Detussenruimte.art

[9]  Coul, op de. 2012

[10] Rutten 2020

[11] Rutten 2020

[12] Zijlstra 2016

[13] Huisseling 2015: p.3

 

Bronnenlijst

 Coul op de, M. e.a. Longinus. Het Sublieme. Groningen: Historische uitgeverij, 2012.

DBNL. Je ne sais quoi. Versie: februari 2007. 21 december 2020. https://www.encyclo.nl/lokaal/10350

Berding, J. Pedagogische canon: Hannah Arendt (1906-1975). Lezing: 2019. 6 april 2021.https://vimeo.com/292925696

Berding, J. Hannah Arendt en de school als tussenruimte: 'Onderwijs is er niet om de wereld te verbeteren, maar om cultuur door te geven.' Versie: september 2018. 17 mei 2021. https://nivoz.nl/nl/hannah-arendt-en-de-school-als-tussenruimte-onderwijs-is-er-niet-om-de-wereld-te-verbeteren-maar-om-cultuur-door-te-geven

Ensie. Kunst. Versie: 8 april 2015. 21 december 20. https://www.ensie.nl/redactie-ensie/kunst;

Lange, H. Jeroen Eisinga ‘Het gaat me om het mysterie van het leven’. Versie: 18 februari 2012. 6 april 2021. https://www.trouw.nl/nieuws/jeroen-eisinga-het-gaat-me-om-het-mysterie-van-het-leven~b934cf73/

Morten, 2019. 45 Abandoned Places Around the World That Are Eerily Beautiful. Versie: oktober 2019.  7 juni 2021. https://www.cntraveler.com/galleries/2015-11-18/the-most-stunning-abandoned-places-on-earth

Rutten, 2020. Goddelijke verheffing of spel van vrees en lust? Het sublieme bij Longinus, Burke en Kant. 3 maart 2020. http://gjerutten.blogspot.com/2020/01/opzet-collegereeks-symbolische-leven-1.html

Rutten, 2020. Over het verhevene bij Longinus en haar verhouding tot alternatieve concepties van het sublieme. 3 maart 2020. https://docplayer.nl/25650126-Over-het-verhevene-bij-longinus-en-haar-verhouding-tot-alternatieve-concepties-van-het-sublieme.html

Schutz, R. (red.), Nederlands Leerderswoordenboek. (v.). Versie: 2007-2014. 6 april 2021. https://www.woorden.org/woord/kunst

Zijlstra, O. en W. Janssen, Reflecties, 25 kunstwerken 24 filosofen. Budel: Uitgeverij Damon, 2016.

 

 

 

©Atelier de Tussenruimte

Website: Fabian van Zetten